فرصت‌های صنایع غذایی، ماشین‌آلات و بسته‌بندی ازبکستان برای شرکت‌های ایرانی

ازبکستان طی سال‌های اخیر توسعه صنایع غذایی را از تولید محصولات اولیه فراتر برده و به سمت افزایش فرآوری، بسته‌بندی، نگهداری، توسعه صادرات و تولید محصولات با ارزش افزوده حرکت کرده است. این روند، بازار این کشور را نه‌فقط برای تولیدکنندگان مواد غذایی، بلکه برای سازندگان ماشین‌آلات صنایع غذایی، تجهیزات فرآوری، خطوط بسته‌بندی، صنایع چاپ و لیبل، سردخانه، تجهیزات نگهداری و شرکت‌های دارای فناوری مرتبط جذاب‌تر کرده است.

برای شرکت‌های ایرانی، اهمیت ازبکستان تنها در نزدیکی جغرافیایی یا روابط رو به توسعه دو کشور نیست. وجود یک صنعت غذایی بزرگ، سرمایه‌گذاری مستمر در ظرفیت‌های فرآوری، وابستگی قابل توجه به واردات ماشین‌آلات و برنامه دولت برای افزایش صادرات محصولات غذایی، مجموعه‌ای از فرصت‌های تجاری و صنعتی ایجاد کرده که بررسی دقیق‌تر این بازار را توجیه می‌کند.

صنعت غذایی ازبکستان در چه مقیاسی قرار دارد؟

طبق آمار رسمی کمیته ملی آمار ازبکستان، در سال ۲۰۲۵ ارزش تولید محصولات غذایی این کشور به ۱۵۲.۱ تریلیون سوم رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۹.۷ درصد رشد داشت. در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز بنگاه‌های بزرگ صنعتی این کشور ۵۷.۲ تریلیون سوم محصول غذایی تولید کردند که نسبت به دوره مشابه سال قبل ۷.۹ درصد افزایش داشت.

منبع رسمی: کمیته ملی آمار ازبکستان – تولید صنایع غذایی در سال ۲۰۲۵
منبع رسمی: کمیته ملی آمار ازبکستان – تولید صنایع غذایی در پنج ماه نخست ۲۰۲۶

ابعاد صنعت را از تعداد بنگاه‌ها نیز می‌توان مشاهده کرد. تا اول مه ۲۰۲۶ حدود ۱۲,۳۰۰ واحد تولید مواد غذایی در ازبکستان فعال بوده‌اند؛ یعنی حدود ۲۰ درصد تمام بنگاه‌های صنعتی کشور در این بخش فعالیت می‌کنند.

منبع رسمی: کمیته ملی آمار ازبکستان – تعداد واحدهای صنایع غذایی

از نظر جغرافیایی نیز تمرکز صنعت فقط در تاشکند نیست. در پنج ماه نخست ۲۰۲۶، شهر تاشکند، استان تاشکند و سمرقند سه قطب اصلی تولید مواد غذایی بودند و پس از آنها اندیجان، فرغانه، بخارا و سایر مناطق قرار داشتند. این پراکندگی برای شرکت‌هایی که قصد فروش تجهیزات یا ایجاد شبکه فروش دارند مهم است، زیرا بازار هدف آنها می‌تواند فراتر از پایتخت باشد.

پشتوانه کشاورزی؛ ماده اولیه برای توسعه صنایع تبدیلی

صنعت غذایی ازبکستان بر پایه تولید قابل توجه کشاورزی قرار دارد. طبق گزارش رسمی ریاست‌جمهوری این کشور، در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۶ میلیون تن سبزی و محصولات جالیزی، ۵ میلیون تن میوه و انگور، ۴ میلیون تن سیب‌زمینی و بیش از ۱۵ میلیون تن مجموع گوشت و شیر تولید شد. در همان سال ۳۴۳ پروژه در صنایع غذایی اجرا شده بود.

منبع رسمی: ریاست‌جمهوری ازبکستان – برنامه‌های توسعه صنایع غذایی

وجود این حجم از مواد اولیه، به خودی خود تضمین‌کننده ارزش اقتصادی بالاتر نیست. حلقه‌های نگهداری، درجه‌بندی، فرآوری، خشک‌کردن، سردسازی، بسته‌بندی و توزیع هستند که می‌توانند محصولات کشاورزی را به کالای قابل عرضه در بازار داخلی و صادراتی تبدیل کنند.

اتفاقاً سیاست جدید ازبکستان نیز بر تکمیل همین حلقه‌ها تمرکز دارد.

ازبکستان به سمت فرآوری بیشتر و صادرات گسترده‌تر حرکت می‌کند

براساس اعلام رسمی ریاست‌جمهوری ازبکستان در مه ۲۰۲۶، این کشور حدود ۴ میلیون هکتار زمین زیر کشت، ۱.۵ میلیون تن ظرفیت انبار و ۳.۵ میلیون تن ظرفیت فرآوری محصولات کشاورزی دارد. دولت همچنین اعلام کرده است که ظرفیت‌های موجود امکان صادرات حدود ۴ میلیارد دلار محصولات غذایی و کشاورزی را فراهم کرده‌اند و هدف، افزایش صادرات مواد غذایی به ۱۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ و گسترش جغرافیای صادرات به ۱۰۰ کشور دیگر است.

منبع رسمی: ریاست‌جمهوری ازبکستان – برنامه امنیت غذایی و توسعه صادرات تا ۲۰۳۰

در سال ۲۰۲۵ نیز وزارت کشاورزی ازبکستان پروژه‌های سرمایه‌گذاری به ارزش حدود ۹۸۸.۵ میلیون دلار را آغاز کرد و برنامه گسترده‌تری برای جذب بیش از ۵ میلیارد دلار سرمایه در بخش کشاورزی و صنایع مرتبط در دست اجرا قرار گرفت. صادرات کشاورزی ازبکستان در همان سال حدود ۱.۵ میلیارد دلار اعلام شده است.

منبع: Invest Uzbekistan – کشاورزی و صنایع تبدیلی ازبکستان

این برنامه‌ها نشان می‌دهند که افزایش ظرفیت تولید تنها یک بخش از فرصت بازار است؛ بخش دیگر به تجهیزات و فناوری لازم برای تبدیل تولید کشاورزی به محصولات استاندارد، ماندگار و قابل صادرات مربوط می‌شود.

بسته‌بندی به یک حلقه استراتژیک تبدیل شده است

یکی از داده‌های مهم برای تولیدکنندگان ایرانی صنعت بسته‌بندی، برنامه رسمی ازبکستان برای افزایش ظرفیت بسته‌بندی محصولات کشاورزی است.

طبق مصوبه‌ای که در سال ۲۰۲۵ برای توسعه زنجیره صادرات محصولات کشاورزی تصویب شد، اجرای ۴۰.۵ میلیون دلار پروژه سرمایه‌گذاری برای ایجاد ظرفیت بسته‌بندی ۲.۱ میلیون تن میوه و سبزی در مناطق مختلف کشور در برنامه قرار گرفت.

منبع رسمی: آژانس قرنطینه و حفاظت گیاهان ازبکستان – برنامه توسعه فرآوری و بسته‌بندی محصولات کشاورزی

نمونه‌های اجرایی نیز همین جهت‌گیری را نشان می‌دهند. در سال ۲۰۲۶ مجموعه «Quva-Agro Star» در منطقه فرغانه، زنجیره‌ای یکپارچه از تولید تا نگهداری، فرآوری، بسته‌بندی و صادرات را برای ۱۲ گروه محصول و با ظرفیت سالانه ۵ هزار تن ایجاد کرده است.

منبع رسمی: ریاست‌جمهوری ازبکستان – مجموعه کشاورزی و بسته‌بندی Quva-Agro Star

بانک جهانی نیز در ارزیابی نتایج برنامه توسعه باغبانی ازبکستان گزارش کرده است که توسعه این زنجیره علاوه بر تولید کشاورزی، هزاران شغل در حوزه‌های بسته‌بندی، انبارداری و توزیع ایجاد کرده است. در یکی از نمونه‌های مورد حمایت این برنامه، یک تولیدکننده بسته‌بندی با سرمایه‌گذاری در تجهیزات جدید ظرفیت خود را به حدود ۲ میلیون جعبه سازگار با محیط‌زیست در سال رسانده است.

منبع بین‌المللی: بانک جهانی – توسعه زنجیره باغبانی و بسته‌بندی در ازبکستان

بنابراین بازار بسته‌بندی ازبکستان را نباید فقط به فروش کارتن یا ظروف محدود کرد. ماشین‌آلات بسته‌بندی، خطوط پرکن و درب‌بندی، بسته‌بندی انعطاف‌پذیر، ظروف، فیلم و لفاف، لیبل، چاپ بسته‌بندی، کدگذاری و تجهیزات کنترل کیفیت همگی می‌توانند بخشی از این زنجیره باشند.

آمار واردات چه چیزی درباره بازار ماشین‌آلات می‌گوید؟

برای ارزیابی فرصت ماشین‌آلات، آمار تجارت بین‌المللی تصویر روشن‌تری ارائه می‌دهد. آخرین داده کامل قابل مقایسه بانک جهانی بر پایه آمار تجارت سازمان ملل، مربوط به سال ۲۰۲۴ است.

در همان سال، ازبکستان حدود ۳۲.۲ میلیون دلار ماشین‌آلات بسته‌بندی و لفاف‌پیچی وارد کرد. مهم‌ترین تأمین‌کنندگان این گروه آلمان، چین، ترکیه و ایتالیا بودند.

منبع بین‌المللی: بانک جهانی / UN Comtrade – واردات ماشین‌آلات بسته‌بندی ازبکستان

این عدد برای تولیدکنندگان ایرانی یک پیام دوگانه دارد: نخست اینکه بازار واقعی برای تجهیزات وارداتی وجود دارد؛ دوم اینکه رقابت با تأمین‌کنندگان قدرتمندی مانند آلمان، چین، ترکیه و ایتالیا جدی است.

ماشین‌آلات فرآوری گوشت و مرغ

واردات ماشین‌آلات آماده‌سازی و فرآوری گوشت و مرغ ازبکستان در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱.۳ میلیون دلار بود. آلمان، چین، لهستان، اتریش و آمریکا از تأمین‌کنندگان اصلی بودند.

منبع بین‌المللی: بانک جهانی / UN Comtrade – واردات تجهیزات فرآوری گوشت و مرغ ازبکستان

این بازار می‌تواند برای شرکت‌های ایرانی دارای خطوط کشتار، تجهیزات فرآوری گوشت، آماده‌سازی، سردسازی، بسته‌بندی و قطعات وابسته قابل بررسی باشد.

ماشین‌آلات نان، شیرینی و ماکارونی

ازبکستان در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۵ میلیون دلار ماشین‌آلات نانوایی و تولید ماکارونی وارد کرد. ترکیه یکی از مهم‌ترین عرضه‌کنندگان این بازار است و چین و کشورهای اروپایی نیز حضور قابل توجهی دارند.

منبع بین‌المللی: بانک جهانی / UN Comtrade – بازار ماشین‌آلات نانوایی و ماکارونی ازبکستان

این موضوع برای ماشین‌سازان ایرانی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا صنایع نان، شیرینی، شکلات، بیسکویت و ماکارونی در ایران از بخش‌های دارای تجربه تولید تجهیزات و خطوط صنعتی هستند.

تجهیزات شست‌وشو و آماده‌سازی ظروف

در سال ۲۰۲۴ واردات ماشین‌آلات شست‌وشو یا خشک‌کردن بطری و ظروف در ازبکستان بیش از ۵.۳ میلیون دلار بود و ایتالیا و چین سهم اصلی را داشتند.

منبع بین‌المللی: بانک جهانی / UN Comtrade – تجهیزات بطری و ظروف در ازبکستان

این گروه معمولاً بخشی از خطوط نوشیدنی، لبنیات، روغن، سس، کنسرو و سایر خطوط پرکنی و بسته‌بندی است.

فرصت برای صنعت چاپ مرتبط با مواد غذایی

رشد بسته‌بندی، به‌طور طبیعی نیاز به چاپ و لیبل را نیز افزایش می‌دهد.

در سال ۲۰۲۴ ازبکستان حدود ۵.۳ میلیون دلار ماشین‌آلات چاپ فلکسوگرافی وارد کرد. این فناوری به‌طور گسترده در چاپ لفاف‌های انعطاف‌پذیر، فیلم، لیبل، کاغذ و برخی انواع بسته‌بندی مورد استفاده قرار می‌گیرد. چین حدود ۳ میلیون دلار از این بازار را تأمین کرده بود.

منبع بین‌المللی: بانک جهانی / UN Comtrade – واردات ماشین‌آلات چاپ فلکسوگرافی ازبکستان

همچنین در یک گروه وسیع‌تر از ماشین‌آلات چاپ، واردات ازبکستان در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۸.۹ میلیون دلار و واردات قطعات ماشین‌آلات چاپ حدود ۶.۸ میلیون دلار بوده است. البته تمام این واردات مربوط به صنایع غذایی نیست و باید از تعمیم کل این ارقام به بسته‌بندی غذایی خودداری کرد؛ اما در کنار رشد بخش بسته‌بندی، نشان‌دهنده وجود بازار فعال تجهیزات چاپ در کشور است.

منبع بین‌المللی: بانک جهانی / UN Comtrade – واردات ماشین‌آلات چاپ ازبکستان

برای شرکت‌های ایرانی فعال در چاپ و بسته‌بندی، حوزه‌های قابل بررسی شامل ماشین‌آلات چاپ فلکسو، تجهیزات تولید لیبل، چاپ روی فیلم و لفاف، مرکب و مواد مصرفی، تجهیزات برش و لمینیت، کدگذاری تاریخ و مشخصات محصول و خدمات مرتبط با طراحی و تولید بسته‌بندی است.

فرصت‌ها برای تولیدکنندگان مواد غذایی ایرانی

بازار ازبکستان فقط بازار تجهیزات نیست. تولیدکنندگان ایرانی مواد غذایی نیز می‌توانند برخی گروه‌های محصول را بررسی کنند.

برنامه توسعه صنایع غذایی ازبکستان افزایش تولید داخلی محصولات نان و آردی، گوشت و لبنیات، روغن‌های خوراکی، شیرینی و شکلات و نوشیدنی‌های غیرالکلی را در اولویت قرار داده است. این سیاست از یک طرف رقابت با تولید داخلی را افزایش می‌دهد، اما از طرف دیگر فرصت همکاری در مواد اولیه، افزودنی‌ها، فناوری تولید، برندهای متمایز و تولید مشترک را ایجاد می‌کند.

منبع رسمی: ریاست‌جمهوری ازبکستان – اولویت‌های صنایع غذایی

بنابراین برای تولیدکننده ایرانی، انتخاب محصول باید بر اساس مزیت واقعی انجام شود. صرفاً اینکه کالایی در ایران تولید می‌شود، دلیل کافی برای صادرات آن به ازبکستان نیست.

محصول باید از نظر قیمت، کیفیت، ذائقه بازار، ماندگاری، بسته‌بندی، شبکه توزیع و مقررات واردات با بازار ازبکستان تطبیق داشته باشد.

زمینه‌های قابل بررسی می‌تواند شامل شیرینی و شکلات، خشکبار، مواد اولیه صنایع غذایی، محصولات نانوایی، کنسانتره و مواد اولیه نوشیدنی، برخی محصولات لبنی ماندگار، سس و چاشنی و سایر محصولات دارای مزیت رقابتی باشد؛ اما تصمیم درباره هر گروه باید بر اساس آمار واردات و بررسی خریداران همان محصول انجام شود.

صنایع تبدیلی؛ از خشک‌کردن تا سردخانه و کاهش ضایعات

یکی دیگر از زمینه‌های فرصت، فناوری‌های پس از برداشت است.

در مارس ۲۰۲۶، سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد با همکاری وزارت کشاورزی ازبکستان تجهیزات خشک‌کردن میوه را در اختیار تولیدکنندگان دره فرغانه قرار داد. هدف این برنامه افزایش عمر نگهداری محصول، توسعه فرآوری و بسته‌بندی و کاهش ضایعات پس از برداشت اعلام شده است.

منبع بین‌المللی: FAO – توسعه تجهیزات خشک‌کردن و فرآوری میوه در ازبکستان

این موضوع نشان می‌دهد فرصت فقط مربوط به کارخانه‌های بزرگ نیست. خشک‌کن‌ها، سردخانه، سورتینگ، درجه‌بندی، شست‌وشو، انجماد، خطوط کوچک و متوسط فرآوری و بسته‌بندی نیز در زنجیره کشاورزی این کشور نقش دارند.

بانک اروپایی بازسازی و توسعه نیز در پروژه‌های اخیر خود به تأمین مالی شرکت‌های ازبک برای حرکت از تجارت مواد اولیه کشاورزی به سمت فرآوری با ارزش افزوده بیشتر کمک کرده است. برای مثال، این بانک در پروژه Global Export تأمین مالی برای احداث واحد تولید و خرید خط جدید فرآوری حبوبات را انجام داده است.

منبع بین‌المللی: EBRD – سرمایه‌گذاری در توسعه صنایع تبدیلی ازبکستان

روابط ایران و ازبکستان؛ آیا زمینه عملی برای همکاری وجود دارد؟

روابط اقتصادی دو کشور در حال رشد است. طبق تازه‌ترین اعلام وزارت سرمایه‌گذاری، صنعت و تجارت ازبکستان، در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حجم تجارت ایران و ازبکستان با رشد ۳۷.۵ درصدی به ۳۰۵ میلیون دلار رسید. در همان مذاکرات، دو طرف پیگیری ۲۹ پروژه مشترک را مورد بررسی قرار دادند.

منبع رسمی: وزارت سرمایه‌گذاری، صنعت و تجارت ازبکستان – تجارت و پروژه‌های مشترک ایران و ازبکستان در ۲۰۲۶

این ۲۹ پروژه به‌صورت عمومی به تفکیک بخش منتشر نشده‌اند، بنابراین نمی‌توان همه آنها را به صنایع غذایی نسبت داد. اما منابع رسمی دیگری وجود دارند که همکاری در کشاورزی و صنایع غذایی را به‌طور مشخص تأیید می‌کنند.

در نشست کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و ازبکستان در تهران در مه ۲۰۲۵، طرفین بر اجرای پروژه‌های مشترک در کشاورزی و صنایع غذایی توافق کردند. در همان نشست توسعه تجارت ترجیحی، نمایشگاه‌های ملی، تجارت الکترونیکی و تسهیل حمل کالا میان دو کشور نیز مورد توافق قرار گرفت.

منبع رسمی: وزارت سرمایه‌گذاری ازبکستان – شانزدهمین کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و ازبکستان

علاوه بر آن، در نقشه راه همکاری دو کشور برای سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۷، فهرست کالاهای توافق تجارت ترجیحی تصویب شد و تفاهم‌نامه‌هایی در زمینه حفاظت و قرنطینه گیاهی و همکاری در استانداردهای حلال به امضا رسید. این دو موضوع مستقیماً با توسعه تجارت محصولات غذایی ارتباط دارند.

منبع رسمی: سفارت ازبکستان در ایران – نقشه راه و توافقات تجاری ایران و ازبکستان

همکاری‌های کشاورزی ایران و ازبکستان وارد حوزه‌های مشخص‌تری شده است

در اوت ۲۰۲۶ وزیر کشاورزی ازبکستان و سفیر ایران درباره توسعه همکاری‌های جدید گفت‌وگو کردند. محور مذاکرات شامل مکانیزاسیون کشاورزی، استفاده از تجهیزات و فناوری‌های ایرانی، علوم و فناوری کشاورزی و پروژه‌های مشترک سرمایه‌گذاری در تولید بذر، آبزی‌پروری و دامپروری بود.

منبع رسمی: وزارت کشاورزی ازبکستان – زمینه‌های جدید همکاری کشاورزی ایران و ازبکستان، اوت ۲۰۲۶

این مذاکرات از دید شرکت‌های ایرانی مهم‌اند، زیرا نشان می‌دهند همکاری دو کشور صرفاً به خرید و فروش محصول نهایی محدود نیست و ماشین‌آلات، فناوری، تولید و سرمایه‌گذاری مشترک نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.

در حوزه آبزی‌پروری نیز سابقه عملی همکاری وجود دارد. خبرگزاری رسمی ازبکستان پیش‌تر از اجرای پروژه مشترک «Iran–Uzbekistan East Fish» با مشارکت متخصص ایرانی در صنعت پرورش ماهی این کشور گزارش داده بود.

منبع: خبرگزاری ملی ازبکستان – نمونه همکاری مشترک ایران و ازبکستان در آبزی‌پروری

بنابراین شرکت‌های ایرانی فعال در ماشین‌آلات کشاورزی، تجهیزات آبزی‌پروری، صنایع خوراک دام، فناوری فرآوری، بسته‌بندی و تولید مواد غذایی می‌توانند علاوه بر صادرات مستقیم، امکان همکاری صنعتی یا سرمایه‌گذاری مشترک را نیز بررسی کنند.

کدام شرکت‌های ایرانی بیشترین ارتباط را با این فرصت‌ها دارند؟

شرکت‌های فعال در گروه‌های زیر دلایل بیشتری برای بررسی بازار ازبکستان دارند:

تولیدکنندگان مواد غذایی

• شیرینی، شکلات و محصولات قنادی
• خشکبار و محصولات فرآوری‌شده میوه
• مواد اولیه و افزودنی‌های صنایع غذایی
• محصولات نانوایی و آردی
• نوشیدنی و مواد اولیه نوشیدنی
• سس، چاشنی و محصولات ماندگار
• محصولات غذایی مناسب برای شبکه‌های خرده‌فروشی و عمده‌فروشی

سازندگان ماشین‌آلات صنایع غذایی

• خطوط فرآوری میوه و سبزی
• تجهیزات تولید شیرینی و شکلات
• خطوط نان، کیک، بیسکویت و ماکارونی
• تجهیزات فرآوری گوشت و مرغ
• تجهیزات لبنی
• خطوط نوشیدنی و پرکن
• خشک‌کن‌ها و تجهیزات انجماد
• ماشین‌آلات شست‌وشو، سورتینگ و درجه‌بندی
• تجهیزات خوراک دام و آبزیان

صنایع بسته‌بندی

• ماشین‌آلات پرکن و بسته‌بندی
• تجهیزات لفاف‌پیچی
• فیلم و بسته‌بندی انعطاف‌پذیر
• ظروف پلاستیکی و چندلایه
• کارتن و جعبه‌های صادراتی
• تجهیزات بسته‌بندی میوه و سبزی
• بسته‌بندی‌های مناسب زنجیره سرد

صنعت چاپ مرتبط با بسته‌بندی غذایی

• ماشین‌آلات چاپ فلکسوگرافی
• چاپ و تولید لیبل
• چاپ روی فیلم و لفاف
• تجهیزات لمینیت و برش
• مرکب و مواد مصرفی
• تجهیزات درج تاریخ، شماره سری ساخت و اطلاعات محصول

خدمات و فناوری‌های مکمل

• سردخانه و انبار
• کنترل کیفیت و آزمایشگاه
• اتوماسیون خطوط تولید
• تصفیه آب و پساب
• بهینه‌سازی مصرف انرژی
• طراحی و اجرای کارخانه‌های صنایع غذایی

رقابت در بازار ازبکستان را دست‌کم نگیریم

آمار واردات ماشین‌آلات نشان می‌دهد شرکت‌های آلمانی، چینی، ترکیه‌ای و ایتالیایی در بسیاری از گروه‌های تجهیزات حضور قوی دارند.

بنابراین شرکت ایرانی برای ورود موفق نمی‌تواند تنها بر قیمت پایین‌تر یا نزدیکی جغرافیایی تکیه کند.

در ماشین‌آلات، عواملی مانند کیفیت، خدمات پس از فروش، تأمین قطعات، امکان نصب و راه‌اندازی، آموزش اپراتور، ضمانت، انعطاف در طراحی خط و سرعت پاسخ‌گویی فنی می‌توانند تعیین‌کننده باشند.

برای مواد غذایی نیز وجود واردکننده یا توزیع‌کننده مناسب، تطبیق بسته‌بندی و برچسب با مقررات ازبکستان، قیمت مصرف‌کننده و شناخت شبکه‌های فروش اهمیت زیادی دارند.

صادرات مواد غذایی ایران به ازبکستان؛ چه مجوزهایی باید بررسی شوند؟

فرآیند واردات مواد غذایی به ازبکستان به نوع کالا بستگی دارد و نمی‌توان یک فهرست واحد برای تمام مواد غذایی ارائه کرد.

در سال ۲۰۲۶ ازبکستان بخشی از مقررات خود را در راستای نزدیک‌شدن به الزامات سازمان تجارت جهانی اصلاح کرده است. یکی از تغییرات مهم این است که برای مواد غذایی وارداتی دارای گواهی‌های بین‌المللی مورد قبول ازبکستان، الزام دریافت نتیجه بهداشتی ـ اپیدمیولوژیک داخلی حذف شده است. الزامات ایمنی غذایی نیز بیشتر با استانداردهای بین‌المللی «کدکس مواد غذایی» هماهنگ شده‌اند.

منبع رسمی: وزارت دادگستری ازبکستان – اصلاح مقررات واردات و ایمنی مواد غذایی در ۲۰۲۶

با این حال، این به معنی حذف همه مجوزها نیست.

محصولات گیاهی

محصولاتی که مشمول مقررات قرنطینه گیاهی هستند ممکن است به گواهی بهداشت گیاهی و کنترل قرنطینه نیاز داشته باشند. نوع الزام بر اساس کالا و شرایط واردات تعیین می‌شود.

محصولات دامی

برای گوشت، فرآورده‌های دامی و برخی کالاهای تحت کنترل دامپزشکی، مجوز یا گواهی دامپزشکی می‌تواند الزامی باشد. کمیته دامپزشکی و توسعه دامپروری ازبکستان خدمات رسمی صدور مجوز و گواهی برای واردات کالاهای تحت کنترل را ارائه می‌کند.

منبع رسمی: کمیته دامپزشکی ازبکستان – گواهی واردات کالاهای تحت کنترل دامپزشکی

محصولات غذایی بسته‌بندی‌شده

برچسب محصول باید اطلاعات پایه‌ای مانند نام محصول، تولیدکننده، ترکیبات، ارزش غذایی، شرایط نگهداری، تاریخ تولید و انقضا و وزن را مطابق مقررات جاری درج کند. از آنجا که مقررات فنی برچسب‌گذاری ازبکستان طی سال‌های اخیر تغییر کرده است، قالب نهایی برچسب باید پیش از تولید یا ارسال محموله با واردکننده و نهاد ذی‌ربط کنترل شود.

منبع رسمی: کمیته رقابت و حمایت از حقوق مصرف‌کننده ازبکستان – الزامات اطلاعات روی بسته‌بندی مواد غذایی

ازبکستان همچنین سامانه «پنجره واحد» را برای دریافت و بررسی بسیاری از مجوزهای وارداتی در اختیار فعالان تجارت خارجی قرار داده است.

منبع رسمی: سامانه پنجره واحد گمرک ازبکستان

به دلیل تفاوت مقررات میان محصول تازه، خشکبار، شیرینی و شکلات، لبنیات، گوشت، نوشیدنی و سایر گروه‌های غذایی، بهتر است فرآیند کامل مجوزها و مدارک صادرات مواد غذایی ایران به ازبکستان در یک راهنمای مستقل و بر اساس گروه کالا و کد تعرفه بررسی شود.

نمایشگاه UzFood چه جایگاهی در بررسی این بازار دارد؟

نمایشگاه UzFood را بهتر است یکی از ابزارهای ورود به بازار در نظر گرفت، نه خودِ فرصت بازار.

دوره سال ۲۰۲۶ این نمایشگاه با حضور ۵۲۹ شرکت از ۲۶ کشور و در فضایی بیش از ۱۴ هزار متر مربع برگزار شد و ۱۱,۱۰۷ بازدیدکننده حرفه‌ای ثبت کرد. بخش‌های نمایشگاه علاوه بر مواد غذایی و مواد اولیه، ماشین‌آلات و فناوری تولید را نیز پوشش می‌دهند و بخش تخصصی بسته‌بندی نیز در کنار نمایشگاه برگزار می‌شود.

منبع رسمی: گزارش رسمی UzFood 2026

دوره بعدی UzFood 2027 از ۱۳ تا ۱۵ آوریل ۲۰۲۷، برابر با ۲۴ تا ۲۶ فروردین ۱۴۰۶ در مجموعه نمایشگاهی Uzexpocentre تاشکند برگزار خواهد شد. شرکت تجارت و رویداد آرسا نمایندگی رسمی برگزاری پاویلیون ایران در نمایشگاه مذکور است. 

منبع رسمی: وب‌سایت رسمی UzFood 2027

برای شرکتی که مشتریان بالقوه، محصول مناسب و برنامه مذاکرات خود را از قبل مشخص کرده باشد، نمایشگاه می‌تواند ابزار مناسبی برای ملاقات با واردکنندگان، تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و فعالان صنایع غذایی و بسته‌بندی باشد.

اما حضور نمایشگاهی زمانی بیشترین نتیجه را ایجاد می‌کند که بخشی از یک برنامه مشخص توسعه بازار ازبکستان باشد.

جمع‌بندی؛ فرصت اصلی در زنجیره‌ای است که در حال تکمیل شدن است

جذابیت بازار صنایع غذایی ازبکستان فقط از رشد مصرف یا افزایش تولید مواد غذایی ناشی نمی‌شود.

موضوع مهم‌تر، حرکت این کشور به سمت تکمیل زنجیره‌ای است که از تولید کشاورزی آغاز می‌شود و به فرآوری، سردخانه، بسته‌بندی، چاپ، توزیع و صادرات می‌رسد.

وجود بیش از ۱۲ هزار واحد صنایع غذایی، رشد نزدیک به ۱۰ درصدی تولید در سال ۲۰۲۵، برنامه افزایش صادرات مواد غذایی تا ۱۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰، سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های بسته‌بندی و ادامه واردات میلیون‌ها دلار ماشین‌آلات صنایع غذایی و بسته‌بندی، همگی نشان می‌دهند این بازار برای طیف متنوعی از شرکت‌ها قابل بررسی است.

در طرف دیگر، روابط اقتصادی ایران و ازبکستان نیز وارد مرحله فعال‌تری شده است. رشد ۳۷.۵ درصدی تجارت در نیمه نخست ۲۰۲۶، پیگیری ۲۹ پروژه مشترک، توافق رسمی برای توسعه پروژه‌های کشاورزی و صنایع غذایی و مذاکرات جدید درباره ماشین‌آلات کشاورزی، آبزی‌پروری، تولید بذر و دامپروری نشان می‌دهد بستر همکاری دوجانبه نیز در حال گسترش است.

برای یک شرکت ایرانی، سؤال اصلی نباید فقط این باشد که:

«آیا بازار ازبکستان بزرگ است؟»

سؤال‌های کاربردی‌تر اینها هستند:

محصول یا فناوری ما کدام نیاز صنعت غذایی ازبکستان را برطرف می‌کند؟

مشتری ما تولیدکننده مواد غذایی است، واردکننده است، شبکه فروش است یا کارخانه‌ای که به ماشین‌آلات و بسته‌بندی نیاز دارد؟

در برابر رقبای ترکیه‌ای، چینی و اروپایی چه مزیتی داریم؟

و بهترین مسیر ورود ما صادرات مستقیم، همکاری با نماینده محلی، تأمین تجهیزات یا تولید و سرمایه‌گذاری مشترک است؟

پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مشخص کند که ازبکستان برای هر شرکت ایرانی یک بازار واقعی است یا صرفاً یک بازار بالقوه.

منابع و مراجع

اطلاعات این مقاله با استفاده از منابع رسمی ازبکستان و منابع بین‌المللی معتبر و با تمرکز بر تازه‌ترین داده‌های در دسترس تا اوت ۲۰۲۶ تهیه شده است.

• کمیته ملی آمار جمهوری ازبکستان – آمار تولید مواد غذایی، تعداد بنگاه‌های صنعتی و توزیع منطقه‌ای تولید
  National Statistics Committee of Uzbekistan
• ریاست‌جمهوری جمهوری ازبکستان – سیاست‌های امنیت غذایی، توسعه فرآوری، صادرات، زنجیره ارزش کشاورزی و پروژه‌های جدید
  President of the Republic of Uzbekistan
• وزارت کشاورزی جمهوری ازبکستان – سیاست‌های کشاورزی و همکاری‌های جدید ایران و ازبکستان
  Ministry of Agriculture of Uzbekistan
• وزارت سرمایه‌گذاری، صنعت و تجارت جمهوری ازبکستان – سرمایه‌گذاری، روابط تجاری ایران و ازبکستان و پروژه‌های مشترک
  Ministry of Investment, Industry and Trade of Uzbekistan
• Invest Uzbekistan – فرصت‌ها و پروژه‌های سرمایه‌گذاری در کشاورزی و صنایع تبدیلی
  Invest Uzbekistan
• گمرک جمهوری ازبکستان و سامانه پنجره واحد – مقررات و خدمات مربوط به تجارت خارجی و واردات
  Customs Committee of Uzbekistan
• Uzbekistan Trade Info – راهنمای رسمی مرحله‌به‌مرحله فرآیندهای تجاری و مجوزها
  Uzbekistan Trade Info
• بانک جهانی / سامانه WITS و داده‌های UN Comtrade – داده‌های واردات ماشین‌آلات صنایع غذایی، بسته‌بندی و چاپ
  World Integrated Trade Solution – World Bank
• بانک جهانی – مطالعات توسعه باغبانی، بسته‌بندی، اشتغال و زنجیره ارزش کشاورزی ازبکستان
  World Bank – Uzbekistan
• سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد – کشاورزی، امنیت غذایی، فناوری پس از برداشت و توسعه صنایع تبدیلی
  FAO Uzbekistan
• بانک اروپایی بازسازی و توسعه – پروژه‌های تأمین مالی صنایع غذایی و کشاورزی ازبکستان
  EBRD – Uzbekistan Projects
• سفارت جمهوری ازبکستان در ایران – توافقات دوجانبه، نقشه راه ۲۰۲۵–۲۰۲۷، تجارت ترجیحی، قرنطینه گیاهی و استانداردهای حلال
  Embassy of Uzbekistan in Iran
• UzFood – اطلاعات رسمی نمایشگاه، بخش‌های تخصصی و گزارش نتایج دوره‌های اخیر
  وب‌سایت رسمی UzFood

توضیح: ارقام تجارت ماشین‌آلات در این مقاله بر پایه آخرین سال کامل موجود در داده‌های بین‌المللی قابل مقایسه، یعنی سال ۲۰۲۴، ارائه شده‌اند. آمار تولید و سرمایه‌گذاری تا سال ۲۰۲۶ با منابع رسمی جدیدتر به‌روزرسانی شده است. مقررات واردات مواد غذایی نیز ممکن است با توجه به نوع کالا، کشور مبدأ، کد تعرفه و اصلاحات قانونی تغییر کند؛ بنابراین پیش از هر محموله باید آخرین الزامات رسمی برای همان محصول بررسی شود.